Bir şirketin paylarının ilk kez halka arzında payların kime, nasıl ve hangi kurallarla dağıtılacağı Sermaye Piyasası Kurulu'nun (SPK) Sermaye Piyasası Araçlarının Satışı Tebliği (II-5.2) ile belirlenir. Tebliğ 28 Haziran 2013'te Resmî Gazete'de yayımlandı, en son 1 Aralık 2017'de değiştirildi. SPK, 19 Eylül 2024 tarihli i-SPK.128.23 sayılı ilke kararıyla ilk halka arzlardaki satış yöntemi ve dağıtım esaslarını ayrıca düzenledi. Bu yazıdaki bilgiler, 19 Kasım 2026 itibarıyla SPK'nın sitesinde yayımlı bu iki metne dayanıyor.

Halka arz nedir?

Halka arz, bir şirketin yeni çıkardığı ya da mevcut ortaklarının sahip olduğu payların, SPK'nın onayladığı izahname ile yatırımcılara satılmasıdır. Satış süresi, ihraççı ya da halka arz eden tarafından en az iki, en fazla yirmi iş günü olarak belirlenir. Talep toplanan halka arzlarda, yeterli talep gelse bile talep toplama süre sonuna kadar devam eder.

Hangi satış yöntemleri var?

YöntemNasıl işler?
Talep toplama (borsa dışında)Yatırımcıların talepleri talep formuyla toplanır, dağıtım süre bittikten sonra izahnamedeki esaslara göre yapılır
Borsada satış, talep toplamaksızınPaylar Borsa İstanbul'da satışa sunulur; süre iki iş günüdür, paylar daha önce biterse satış sona erer
Borsada satış, talep toplayarakTalepler borsa üzerinden toplanır; süre en az iki, en fazla üç iş günüdür

Talep toplamada fiyat üç şekilde belirlenebilir: sabit fiyat, fiyat teklifi alma (asgari fiyatın üzerindeki teklifler toplanır) ya da fiyat aralığı. Fiyat aralığında tavan fiyat, taban fiyatın yüzde 20 fazlasını aşamaz.

750 milyon TL sınırı: SPK'nın 2024 tarihli ilke kararına göre halka arz edilen payların piyasa değeri 750 milyon TL ve altındaysa borsada satış yöntemi zorunludur. Bu tutarın üzerindeki halka arzlarda borsa dışında talep toplama yöntemi kullanılabilir.

Talepte bulunan yatırımcının hakları

  • Talep formunda almak istediği pay miktarı için alt sınır belirleyebilir; dağıtımda bu sınırın altında pay düşerse talebi listeden çıkarılır.
  • İzahnamede aksi belirtilmediyse talep toplama süresi içinde talebini değiştirebilir ya da geri alabilir.
  • Talepte bulunmak payların mutlaka verileceği anlamına gelmez; dağıtım yalnızca talepte bulunanlar arasında, grup içinde eşit ve adil biçimde yapılır.

Yatırımcı grupları ve tahsisat

Paylar izahnamede tanımlanan yatırımcı grupları arasında paylaştırılır (tahsisat). Tebliğe göre borsa dışında talep toplanan halka arzlarda payların nominal değerinin en az yüzde 10'u yurt içi bireysel, yüzde 10'u yurt içi kurumsal yatırımcılara ayrılmak zorundadır; SPK bu oranları sıfıra indirebilir ya da bir katına kadar artırabilir. Borsada satış yöntemiyle yapılan halka arzlarda bu sınırlar uygulanmaz.

2024 ilke kararı ayrıca şu esasları getirdi:

  • Yurt içi kurumsal yatırımcılara ayrılan payların, yeterli talep varsa, en az yüzde 50'si yatırım fonlarına ve emeklilik yatırım fonlarına dağıtılır; tek bir kurumsal yatırımcıya halka arz tutarının yüzde 1'inden fazlası verilmez.
  • İzahnamede tanımlanırsa "yüksek talepte bulunacak yatırımcılar" için toplam tutarın yüzde 10'una kadar ayrı grup oluşturulabilir.
  • Bir gruba ayrılan tutarı karşılayacak talep geldiyse o grubun payından diğer gruplara aktarma yapılamaz.

Eşit dağıtım nasıl hesaplanır?

Talepler satışa sunulan miktarı aşarsa dağıtım Tebliğin 20. maddesine göre adım adım yapılır. Satışa sunulan miktar talepte bulunan kişi sayısına bölünür; bu tutara kadar olan talepler tamamen karşılanır. Kalan miktar, talebi karşılanamayanlar arasında aynı şekilde yeniden bölünür ve paylar bitene kadar devam edilir.

Örnek: Bireysel gruba 1.000 lot ayrılmış, dört yatırımcı 100, 200, 400 ve 600 lot talep etmiş olsun.

AdımHesapSonuç
11.000 ÷ 4 = 250100 ve 200 lotluk talepler tamamen karşılanır (300 lot)
2Kalan 700 ÷ 2 = 350400 ve 600 lot isteyenlere 350'şer lot verilir
Toplam100 + 200 + 350 + 3501.000 lot dağıtılmış olur

2024 ilke kararına göre 750 milyon TL üzerindeki, borsa dışında talep toplanan halka arzlarda yurt içi bireysel yatırımcılara bu eşit dağıtım yöntemi uygulanır.

Oransal dağıtım ise gruba ayrılan miktarın gruba gelen toplam talebe bölünmesiyle bulunan oranın her talebe uygulanmasıdır. Örneğin 1.000 lotluk bir gruba 4.000 lot talep gelirse oran 0,25 olur ve 600 lot isteyen 150 lot alır.

Dağıtımdan sonra ne oluyor?

Yetkili kuruluş, talep toplama süresinin bitimini izleyen iki iş günü içinde dağıtım listesini hazırlayıp ihraççıya verir; ihraççı listeyi iki iş günü içinde onaylar ve paylar yatırımcıların hesaplarına aktarılır.

İlke kararına göre dağıtımdan pay alan yatırımcılar, paylar hesaplarına geçtiği tarihten itibaren 90 gün boyunca bu payları borsa dışında satamaz, başka yatırımcı hesaplarına aktaramaz ve borsada özel emir ya da toptan satış işlemine konu edemez. Borsada olağan satış bu kısıtın dışındadır. Şirketin mevcut ortaklarının payları için kısıt, izahname onay tarihinden itibaren 180 gün sürer ve borsada satışı da kapsar.

Sık sorulan sorular

Talep ettiğim kadar pay neden alamadım? Talepler satışa sunulan miktarı aştığında eşit ya da oransal dağıtım yapılır; talep edilen miktarın tamamı karşılanmayabilir.

Hangi yöntemin uygulanacağını nereden öğrenirim? Satış yöntemi, fiyat, tahsisat oranları ve dağıtım esasları halka arzın izahnamesinde ve satış duyurusunda yer alır; bu belgeler KAP'ta ve şirketin internet sitesinde yayımlanır.

Kurallar değişebilir mi? Evet. SPK'nın ilke kararı "yeni bir karar alınıncaya kadar" uygulanmak üzere alındı; güncel düzenleme SPK'nın sitesinden ve her halka arzın izahnamesinden kontrol edilmelidir.

Kaynak: SPK, Sermaye Piyasası Araçlarının Satışı Tebliği (II-5.2) (Resmî Gazete, 28 Haziran 2013, sayı 28691; değişiklik 1 Aralık 2017, sayı 30257); SPK Bülteni 2024/48, i-SPK.128.23 sayılı İlke Kararı (19 Eylül 2024).

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.